Untitled Document
  • Μαγικές Απαριθμήσεις (στον Μπόρχες, στον Έσσε και αλλού)


    Ένας ελάσσων θεός στο φαντασμαγορικό πάνθεο του λογοτεχνικού τρόπου είναι και η φανταστική απαρίθμηση. Και είναι πάντα μια τέτοια απαρίθμηση μαγική καθώς βήμα-βήμα χτίζεται ένας κατάλογος από οπτασίες που πασχίζουν να μας πείσουν για το ανύπαρκτο.Σε κάποιους συγγραφείς απαντά περισσότερο απΆ ότι σε άλλους κι ένα από τα πιο αντιπροσωπευτικά παραδείγματα είναι το ¶λεφ του Χόρχε Λουίς Μπόρχες (Jorge Luis Borges), το άπειρο αυτό σημείο στο οποίο συνυπάρχουν όλα τα επιμέρους σημεία του σύμπαντος ή όπως περιγράφεται στο ίδιο το διήγημα:
    «…το μόνο μέρος πάνω στη γη όπου βρίσκονται όλα τα μέρη του κόσμου — ορατά από κάθε γωνία, καθένα στημένο καθαρά, χωρίς καμιά πιθανή σύγχυση ή συγχώνευση.»
    Σχολιάζοντας το συγκεκριμένο διήγημά του ο Μπόρχες εξηγεί: «Ό,τι η αιωνιότητα είναι στο χρόνο, το ¶λεφ είναι στο χώρο. Στην αιωνιότητα, ολόκληρος ο χρόνος —παρελθόν, παρόν και μέλλον— συνυπάρχει ταυτόχρονα. Στο ¶λεφ, το σύνολο του χωρικού σύμπαντος περιέχεται σε μια μικροσκοπική ιριδίζουσα σφαίρα ούτε τρεις πόντους πλάτος.»

    Έτσι στην ιστορία, αφού ο ήρωας συμμορφωθεί σε δυο-τρεις "γελοίες αναγκαιότητες" που του επιβάλει το μαγικό —όπως να πιει λίγο κονιάκ και να ξαπλώσει ανάσκελα στο πάτωμα— έρχεται η στιγμή που αντικρίζει αυτό το απίθανο κι υπέρτατο σημείο και μαζί έρχεται κι ο περιορισμένος κατάλογος που θα χρειαστεί για να περιγραφτεί το απεριόριστο σύμπαν. Μας διηγείται ο ήρωας:
    «Κι όμως εκεί βρισκόταν το κοσμικό διάστημα δίχως σμίκρυνση. Κάθε πράγμα (η επιφάνεια ενός καθρέφτη, ας πούμε) ήτανε άπειρα αντικείμενα έτσι όπως τα αντίκριζα ξεκάθαρα από όλα τα συμπαντικά σημεία. Είδα την πυκνοκατοικημένη θάλασσα· είδα την αυγή και το σούρουπο· είδα τα πλήθη της Αμερικής· είδα τον ασημένιο ιστό μιας αράχνης στο κέντρο μιας μαύρης πυραμίδας· είδα έναν κομματιασμένο λαβύρινθο (ήτανε το Λονδίνο)· είδα μάτια ατέλειωτα, μέσα σε μένα, σαν σε καθρέφτη, τον εαυτό τους να εξετάζουν· είδα όλους τους καθρέφτες του πλανήτη κι ούτε ένας δεν με αντικατόπτρισε· είδα σε μιαν αυλή της οδού Σολέρ τα ίδια πλακάκια που ΅χα δει τριάντα χρόνια πριν στην είσοδο ενός σπιτιού στο Φραίη Μπέντος· είδα τσαμπιά σταφύλι· χιόνι· ταμπάκο· φλέβες μετάλλου· ατμό νερού· είδα στον ισημερινό κυρτές ερήμους και κάθε κόκκο από την άμμο τους· είδα στο Ινβέρνες μια γυναίκα που δεν θα ξεχάσω, είδα τις άγριες πλεξούδες της, το περήφανο κορμί της· είδα τον καρκίνο στο στήθος· είδα ένα εξοχικό στο Αδρογκέ· ένα αντίτυπο της πρώτης αγγλικής έκδοσης του Πλίνιου, αυτή του Φιλήμονος Χόλλαντ· είδα σε μια στιγμή κάθε γράμμα και κάθε σελίδα (παιδί, μου προκαλούσε θαυμασμό που τα γράμματα ενός τόμου κλειστού δεν ανακατεύονται και δεν χάνονται στο πέρασμα της νύχτας)· είδα ταυτόχρονα την νύχτα και την μέρα· είδα μια δύση στο Κερέταρο που λες και αντιφέγγιζε το χρώμα ενός ρόδου στην Βεγγάλη· είδα την άδεια μου κάμαρη· είδα σΆ ένα γραφείο στην Αλκμάαρ μια υδρόγειο σφαίρα αφημένη ανάμεσα σε δυο καθρέφτες που την πολλαπλασιάζαν δίχως τέλος· είδα άλογα με κυματιστές χαίτες· σε μιαν ακτή της Κασπίας Θάλασσας, μια χαραυγή, είδα ενός χεριού τα οστά τα ντελικάτα· είδα τους επιζώντες μιας μάχης να στέλνουν καρτ-ποστάλ· είδα σε μια βιτρίνα στο Μιρζαπούρ μια τράπουλα ισπανίας· είδα τις λοξές σκιές από φτέρες στο δάπεδο ενός θερμοκηπίου· είδα τίγρεις· έμβολα· βίσωνες· φουρτούνες και στρατεύματα· είδα όλα τα μυρμήγκια που υπάρχουν στην γη· είδα έναν περσικό αστρολάβο· είδα σΆ ενός γραφείου το συρτάρι (και αυτό μΆ έκανε να τρέμω) γράμματα άσεμνα, απίστευτα, λεπτομερή, που η Βεατρίκη είχε γράψει στον Κάρλος Αργεντίνο· είδα ένα αγαπημένο μνημείο στην Τσακαρίτα· είδα το αποτρόπαιο λείψανο από αυτήν που κάποτε υπήρξε η θελκτικότατη Βεατρίκη Βιτέρμπο· είδα την κυκλοφορία του σκούρου μου αίματος· είδα το ζευγάρωμα της αγάπης και την μεταλλαγή που ο θάνατος επιβάλλει· είδα το ¶λεφ από κάθε σημείο· είδα στο ¶λεφ την γη και στην γη ξανά το ¶λεφ και στο ¶λεφ την γη· είδα το πρόσωπό μου και τα ίδια μου τα σπλάχνα· είδα το δικό σου πρόσωπο κι ένιωσα ίλιγγο και έκλαψα, γιατί τα μάτια μου είχαν δει αυτό το μυστικό κι εικαστικό αντικείμενο που τΆ όνομά του σφετερίζονται οι άνθρωποι και που κανείς δεν το ΅χει δει: το ασύλληπτο το σύμπαν.»

    Κάμποσα πράγματα κι όμως τίποτε αν συλλογιστείς πως καταπιάνονται να περιγράψουνε τον σύμπαντα κόσμο και τώρα μπορούμε να παρακολουθήσουμε καλύτερα τον προβληματισμό του συγγραφέα όταν για το συγκεκριμένο διήγημα σχολιάζει:
    «Το βασικό μου πρόβλημα στο γράψιμο της ιστορίας βρισκότανε σΆ αυτό που ο Ουώλτ Ουίτμαν κατόρθωσε με επιτυχία — στην καταγραφή ενός περιορισμένου κατάλογου από ατέλειωτα πράγματα. Η δουλειά αυτή, όπως είναι φανερό, είναι αδύνατη, γιατί τέτοια χαώδης απαρίθμηση δεν μπορεί παρά να είναι φτιαχτή, και κάθε καθαρά συμπτωματικό στοιχείο πρέπει να συνδεθεί με το γειτονικό του είτε με μυστική συσχέτιση είτε με αντίθεση.»

    ΜΆ αυτά τα λόγια στον νου το ξαναδιάβασμα μπορεί να επιβάλλει ενδιαφέροντες συσχετισμούς και νοήματα κι ενώ υπάρχει αλληλουχία στην περιγραφή της κοπέλας και την αρρώστια της καθώς και στην αναφορά στους καθρέφτες, μοναχά μπορούμε μαγικά να νιώσουμε την αόρατη, συνειρμική συσχέτιση που φέρνει το τσαμπί δίπλα στο χιόνι και το ταμπάκο.

    Όπως και ναΆ χει έναν εξίσου θαυμαστό κατάλογο θα βρούμε στο διήγημα του Μπόρες Το Λαχείο της Βαβυλώνας όπου μια ολόκληρη χώρα ζει αγοράζοντας λαχνούς που το χρήμα είναι το λιγότερο που κληρώνουν. Τι κληρώνεται λοιπόν; Τι διήγημα ξεκινά ευθύς με την "σχεδόν αποτρόπαιη ποικιλία":
    «Όπως όλοι οι άνδρες της Βαβυλώνας, έχω χρηματίσει ανθύπατος· όπως όλοι, σκλάβος· έχω όπως όλοι τους γνωρίσει την παντοδυναμία, την καταισχύνη, τα κάτεργα. Κοιτάξτε: απΆ το δεξί μου χέρι λείπει ο δείκτης. Κοιτάξτε: μέσα από τούτη τη σχισμή του μανδύα μου φαίνεται ένα κινναβάρινο σημάδι στο στομάχι μου: είναι το δεύτερο σύμβολο, το Beth. Το γράμμα αυτό, τις νύχτες με πανσέληνο, μου δίνει εξουσία πάνω σΆ όσους έχουν για σημάδι τους το Ghimel, με υποτάσει όμως σΆ εκείνους με το γράμμα Aleph, που τις αφέγγαρες νύχτες οφείλουν υπακοή στους Ghimel. Στο φως της χαραυγής, σΆ ένα κελάρι, έχω τραχηλίσει ιερούς ταύρους, μπροστά σε μια μαύρη πέτρα. Για ένα ολόκληρο σεληνιακό έτος, έχω κηρυχθεί αόρατος: φώναζα και δε μου αποκρίνονταν, έκλεβα ψωμί και δεν μου παίρναν το κεφάλι. Έχω γνωρίζει αυτό που αγνοόυν οι Έλληνες: την αβεβαιότητα. Σε μια μπρούτζινη αίθουσα, μπροστά στο σιωπηλό μαντίλι του στραγγαλιστή, μου στάθηκε πιστή η ελπίδα· στον ποταμό των απολαύσεων, ο πανικός. Ο Ηρακλείδης ο Ποντικός αναφέρει με θαυμασμό πως ο Πυθαγόρας θυμόταν να ΅χει υπάρξει ως Πύρρος, και πρωτύτερα ως Εύφορβος, και πρωτύτερα ως κάποιος άλλος θνητός· για να θυμηθώ ανάλογες μεταλλαγές, δεν έχω ανάγκη να προστρέξω ούτε στο θάνατο ούτε στη μαγγανεία.»

    Στο Ταξίδι στην Ανατολή (Die Morgenlandfahrt) του Έρμαν Έσσε (Herman Hesse) οι παράδοξοι ταξιδευτές βρίσκονται να διασχίζουν το χρόνο και τον χώρο σε μια ακαθόριστη αποστολή. Πέρα όμως από την προσπάθεια για τον κοινό σκοπό ο καθένας ξεχωριστά έχει τον δικό του προσωπικό στόχο μεσΆ στην καρδιά του. Θα μας αποκαλυφθούν μόλις τρεις τέτοιοι σκοποί στην συγκρατημένη απαρίθμηση του αγαπημένου συγγραφέα:
    «…πολλά μέλη του Τάγματος είχαν θέσει για τους εαυτούς τους σκοπούς που, αν και τους σεβόμουν, δεν μπορούσα εντελώς να τους καταλάβω. Για παράδειγμα, ένας από αυτούς ήταν θησαυροκυνηγός και δε σκεφτόταν τίποτα άλλο από το να κερδίσει ένα μεγάλο θησαυρό που τον ονόμαζε "Τάο". Ένας άλλος πάλι είχε συλλάβει την ιδέα να πιάσει ένα συγκεκριμένο φίδι, στο οποίο απέδιδε μαγικές δυνάμεις και το ονόμαζε Κουνταλίνι. Ο δικός μου σκοπός του ταξιδιού και της ζωής μου, που είχε χρωματίσει τα όνειρα της όψιμης παιδικής μου ηλικίας, ήταν να δω την όμορφη πριγκίπισσα Φατιμά και, αν ήταν δυνατόν, να κερδίσω την αγάπη της.»
    Φαίνεται λοιπόν πως ο Έσσε είναι κι αυτός ένας αφηγητής που βρίσκει την φανταστική απαρίθμηση χρήσιμη ή γοητευτική. Στον Λύκο της Στέπας (Der Steppenwolf) ο μοναχικός Χάρης βρίσκεται αντιμέτωπος με μια ατελείωτη σειρά από πόρτες που φέρουν μαγικές επιγραφές και από τις οποίες μπορεί να διαλέξει. Μας διηγείται:
    «Στεκόμουν και πάλι στον πεταλοειδή διάδρομο μΆ όλη την έξαψη που μου είχε προκαλέσει η κυνηγετική περιπέτεια και κοιτούσα τις αμέτρητες πόρτες με τις δελεαστικές επιγραφές:
    ΜΟΥΤΑΜΠΟΡ
    ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΣΆ ΟΠΟΙΟ ΖΩΟ Ή ΦΥΤΟ ΑΓΑΠΑΤΕ
    *
    ΚΑΜΑ ΣΟΥΤΡΑ
    ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΙΝΔΙΚΗΣ ΕΡΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
    ΤΜΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΡΧΑΡΙΟΥΣ
    42 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ & ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ
    *
    ΑΠΟΛΑΥΣΤΙΚΗ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ
    ΠΩΣ ΝΑ ΑΥΤΟΧΕΙΡΙΑΣΤΕΙΤΕ ΜΕ ΤΟ ΓΕΛΙΟ
    *
    ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΜΕΤΑΒΛΗΘΕΙΤΕ ΣΕ ΠΝΕΥΜΑ;
    Η ΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ
    *
    Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΔΥΣΗΣ
    ΤΙΜΕΣ ΛΟΓΙΚΕΣ, ΑΣΥΝΑΓΩΝΙΣΤΕΣ
    *
    ΕΠΙΤΟΜΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
    ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΣΕ ΧΩΡΟ
    ΔΙΑΜΕΣΟΥ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
    *
    ΓΕΛΑΣΤΑ ΔΑΚΡΥΑ
    ΚΟΥΒΟΥΚΛΙΟ ΧΙΟΥΜΟΡ
    *
    ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΝΕΤΕ ΕΥΚΟΛΗ ΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ
    ΠΛΗΡΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΑ
    ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΜΟΡΦΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ

    Η αλυσίδα των επιγραφών ήταν ατέλειωτη. Μια απΆ αυτές έλεγε:

    ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ
    ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΕΓΓΥΗΜΕΝΗ

    Μου φάνηκε πως άξιζε τον κόπο να ρίξω μια ματιά κι έτσι άνοιξα την πόρτα και μπήκα.»


    Μια ακόμη παράδοξη απαρίθμηση μπορεί να είναι ένας κατάλογος βιβλίων που δεν έχουν γραφτεί, όπως για παράδειγμα η βιβλιογραφία ενός ανύπαρκτου συγγραφέα. Έτσι, Στην Αναζήτηση του Απόλυτου από τις Αφηγήσεις του Μπούστος Ντομέκ του δίδυμου Μπόρχες - Κασάρες συναντούμε ένα απόσπασμα της βιβλιογραφίας του Νιρεστάιν Σούσα. Περισσότερο όμως ενδιαφέρον παρουσιάζει το "ευαρίθμητο" έργο του Pierre Menard, συγγραφέα φυσικά του «Δον Κιχώτη», στο σχετικό διήγημα που βρίσκεται στις Μυθοπλασίες του Μπόρχες:
    «Μετά από σχολαστική έρευνα στο ιδιωτικό του αρχείο διαπίστωσα πως το έργο αυτό αποτελείται από τα εξής:
    α) Ένα συμβολιστικό σονέτο που δημοσιεύτηκε δυο φορές (με παραλλαγές) στην επιθεώρηση La conque (τεύχη Μαρτίου και Οκτωβρίου).
    β) Μια μονογραφία, με θέμα τη δυνατότητα σύνταξης ενός ποιητικού λεξικού εννοιών, που δεν θα ήταν συνώνυμα ή περιφράσεις, σαν κι αυτές που διαμορφώνουν την τρέχουσα γλώσσα, "αλλά ιδεατά αντικείμενα, πλασμένα κατά συνθήκην και προορισμένα κατά βάσιν να καλύψουν ποιητικές ανάγκες" (Νιμ, 1901).
    γ) Μία μονογραφία, με θέμα "σχέσεις και συγγένειες" στη σκέψη των Ντεκάρτ, Λάιμπνιτς και Τζον Ουίλκινς (Νιμ, 1903).
    δ) Μία μονογραφία, με θέμα το Characteristica universalis του Λάιμπνιτς (Νιμ, 1904).
    ε) Ένα τεχνικό άρθρο, με θέμα τη δυνατότητα εμπλουτισμού του σκακιού, δια της καταργήσεως ενός από τα δύο πιόνια των πύργων. Ο Μενάρ προτείνει, εισηγείται, συζητά και, εν τέλει, απορρίπτει την καινοτομία.
    ϛ) Μία μονογραφία, με θέμα το Ars magna generalis του Ραμόν Λουλ (Νιμ, 1906).
    ζ) Μία μετάφραση (με πρόλογο και σημειώσεις) του έργου του Ρούι Λόπες ντε Σεγούρα Το βιβλίο της ελεύθερης επινόησης και η τέχνη του σκακιού (Παρίσι, 1907).
    η) Τα σχεδιάσματα μιας μονογραφίας, με θέμα τη συμβολική λογική του Τζορτζ Μπουλ.
    θ) Μία εξέταση των βασικών μετρικών νόμων της γαλλικής πεζογραφίας, διανθισμένη με παραδείγματα από τον Σαιν-Σιμόν (Revue des langues romanes, Μονπελλιέ, Οκτώβριος 1909).
    ι) Μία απάντηση στον Λυκ Ντυρτέν (που είχε αρνηθεί την ύπαρξη τέτοιου είδους νόμων), διανθισμένη με παραδείγματα απΆ τον Λυκ Ντυρτέν (Revue des langues romanes, Μονπελλιέ, Δεκέμβριος 1909).
    ια) Μία χειρόγραφη μετάφραση του Aguja de navegar cultos του Κεβέδο, με τίτλο La boussole des précieux.
    ιβ) Έναν πρόλογο στον κατάλογο της έκθεσης λιθογραφιών του Καρολύς Ουρκάντ (Νιμ, 1914).
    ιγ) Το έργο Les problèmes dΆun probléme (Παρίσι, 1917), που συζητά με χρονολογική τάξη τις λύσεις του περίφημου προβλήματος του Αχιλλέα και της χελώνας. Δύο εκδόσεις αυτού του βιβλίου έχουν κυκλοφορήσει μέχρι στιγμής· η δεύτερη έχει ως προμετωπίδα τη συμβουλή του Λάιμπνιτς "Ne craignez point, monsieur, la tortue", και αναθεωρεί τα κεφάλαια που είναι αφιερωμένα στον Ράσσελ και τον Ντεκάρτ.
    ιδ) Μία πεισματική ανάλυση των "συντακτικών ηθών" του Τουλέ (N.R.F., Μάρτιος 1921). Ο Μενάρ — θυμίζω — διακήρυσσε πως ο ψόγος και το εγκώμιο είναι συναισθηματικές λειτουργίες που δεν έχουν καμία σχέση με την κριτική.
    ιε) Μία μεταγραφή σε αλεξανδρινούς στίχους του Cimetière marin του Πολ Βαλερύ (N.R.F., Ιανουάριος 1928).
    ιϛ) Ένα υβρεολόγιο κατά του Πολ Βαλερύ, στο Φύλλα για την καταστολή της πραγματικότητας του Ζακ Ρεμπούλ.(Το υβρεολόγιο αυτό, ειρήσθω εν παρενθέσει, είναι το ακριβές αντίστροφο της πραγματικής γνώμης του για τον Βαλερύ. Έτσι το κατάλαβε κι ο Βαλερύ, και η παμπάλαιη φιλία τους δεν διέτρεξε κίνδυνο.)
    ιζ) Έναν "ορισμό" της κόμισσας Ντε Μπανιορέτζιο, στον "τροπαιούχο τόμο" — ο χαρακτηρισμός ανήκει σΆ έναν άλλο συνεργάτη της, τον Γκαμπριέλε ΝτΆ Αννούντσιο — που η κυρία αυτή εξέδιδε κατΆ έτος για νΆ αποκρούει τα αναπόφευκτα ψεύδη των δημοσιογράφων και να παρουσιάζει "στον κόσμο και στην Ιταλία" μια αυθεντική εικόνα της προσωπικότητάς της, που είναι τόσο εκτεθειμένη (ακριβώς λόγω του κάλλους και των δραστηριοτήτων της) σε εσφαλμένες ή βιαστικές ερμηνείες.
    ιη) Έναν κύκλο θαυμάσιων σονέτων για την βαρώνη Ντε Μπακούρ (1934).
    ιθ) Έναν χειρόγραφο κατάλογο στίχων, που οφείλουν όλη τους την αποτελεσματικότητα στην στίξη.
    Ιδού λοιπόν (χωρίς καμιά παράλειψη, εκτός από κάνα δυο ασαφή, περιστασιακά σονέτα, γραμμένα για το φιλόξενο — ή αχόρταγο — λεύκωμα της Madame Ανρί Μπασελιέ) το ορατό έργο του Μενάρ, κατά χρονολογική τάξη.»

    Πόσα όμως στοιχεία χρειάζονται για να δώσουν την αίσθηση όλων αυτών που καλούνται νΆ αντιπροσωπεύσουν; ΑπΆ ότι φαίνεται και δύο μόνο μπορεί να είναι αρκετά αφού στην ταινία Blade Runner κι ενώ ο Ντεκάρντ κρέμεται από το χέρι του Ρόυ στο κενό, αυτός του διηγείται τα απίστευτα πολλά πράγματα που έχει δει στις άκρες του διαστήματος μέσα από δύο μονάχα αναφορές σε μια από τις πιο αγαπημένες μου κινηματογραφικές ατάκες:
    «Έχω δει πράγματα που εσείς οι άνθρωποι δεν θα μπορούσατε να φανταστείτε. Επιθετικά σκάφη να φλέγονται πέρα απΆ τον ώμο του Ωρίωνα, είδα ακτίνες C να λαμπιρίζουν στα σκοτάδια της Πύλης του Τανχάουζερ. Όλες αυτές οι στιγμές θα χαθούνε στον χρόνο όπως τα δάκρια στην βροχή. Ώρα να πεθάνω.»

    Αποτόλμησα κι εγώ νΆ απαριθμήσω σΆ ένα διήγημα που φέρει τον τίτλο Η Φωνή στην Πόλη όπου ο ήρωας, ένας ταξιδευτής μιας άπειρης πόλης, γνωρίζοντας τΆ αλφάβητο της γλώσσας των θεών μας εξηγεί:
    «…κατέχοντας αυτήν την ανεκτίμητη γνώση μπορώ και διαβάζω τις γραφές τους που είναι σπαρμένες παντού και που μΆ οδηγούν σΆ αυτό το επακριβώς καθορισμένο οπουδήποτε. Η απόκλιση από την συμμετρία ενός παλιού, στραπατσαρισμένου περιστερώνα, τα φευγαλέα σχήματα που διαγράφουν λίγα φλούδια από λιόσπορα καθώς τα μαζεύει τΆ αγέρι, τα κενά σιωπής ανάμεσα στα μακρινά αλυχτήματα ενός σκύλου ή ο ρευστός ίσκιος μιας δεκαοχτούρας που φτερουγίζει πασχίζοντας νΆ αφήσει την γη μπορεί να είναι γράμματα και κουβέντες των θεών που αν και ποτέ δεν τις εννόησαν για εμάς, αυτές στέκουν εκεί παντοτινές κι ορθάνοιχτες εμπρός μας.»

    Ίσως όμως εξίσου αξιόλογη να είναι αυτή η απαρίθμηση από απαριθμήσεις που σκάρωσα εδώ πέρα, ορθά περιστασιακή και εύλογα αυθαίρετη καθώς σημείωσα πράγματα δικά μου αγαπημένα που μου ΅ρθαν στην σκέψη έτσι απλά αυτήν εδώ την στιγμή που κάθισα να γράψω.

    Μια κατηγοριοποίηση είναι κι αυτή μια απαρίθμηση κι έτσι θα κλείσω με το γνωστό απόσπασμα από το δοκίμιο του Μπόρχες που φέρει τον τίτλο Η Αναλυτική Γλώσσα του Τζον Ουΐλκινς όπου συναντούμε ίσως την πιο ωραία απαρίθμηση από όλες:
    «Αυτές οι αμφιλογίες, οι πλεονασμοί κι ανεπάρκειες μας θυμίζουν αυτές που ο δόκτωρ Φραντς Κουν αποδίδει σε συγκεκριμένη κινέζικη εγκυκλοπαίδεια που φέρει τον τίτλο Το Ουράνιο Εμπόριο της Αγαθής Γνώσης. Στις απόμακρές του σελίδες υπάρχει γραμμένο πως τα ζώα χωρίζονται σε:
    αʹ) αυτά που ανήκουν στον Αυτοκράτορα
    βʹ) βαλσαμωμένα
    γʹ) εκπαιδευμένα
    δʹ) γουρούνια
    εʹ) σειρήνες
    ϛʹ) μυθικά
    ζʹ) αδέσποτα σκυλιά
    ηʹ) συμπεριλαμβανόμενα σε αυτήν την κατηγοριοποίηση
    θʹ) τρεμάμενα σαν τρελά
    ιʹ) αμέτρητα
    ιαʹ) χτενισμένα με βούρτσα φίνας καμηλότριχας
    ιβʹ) και τα λοιπά
    ιγʹ) που μόλις σπάσανε το βάζο
    ιδʹ) που από απόσταση φαντάζουν σαν μύγες»
    Φαροφύλακας ©

    Τα κείμενα τα πήρα από τις εξής εκδόσεις:
    • "Ιστορίες", Χόρχε Λουίς Μπόρχες, μετάφρ. Κάτια Γουίλσον, εκδόσεις Ερμής, Αθήνα 1981
    • "Μυθοπλασίες", Χόρχε Λουίς Μπόρχες, μετάφρ. Αχιλλέας Κυριακίδης, εκδόσεις Ύψιλον/Βιβλία, Αθήνα 1990
    • "Αφηγήσεις του Μπούστος Ντομέκ», Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Αντόλφο Μπιόι Κασάρες, μετάφρ. Τάσος Δενέγρης, εκδόσεις Ύψιλον/Βιβλία, Αθήνα 1989
    • "Ταξίδι στην Ανατολή», Έρμαν Έσσε, μετάφρ. ¶ρτεμις Δημητριάδου, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1980
    • "Ο Λύκος της Στέπας», Έρμαν Έσσε, μετάφρ. Γιάννης Κωστόπουλος, εκδόσεις Καστανιώτη, Αθήνα 1983
    • Το απόσπασμα από "την Αναλυτική Γλώσσα του Τζον Ουΐλκινς" το μετέφρασα απευθείας από τα ισπανικά καθώς και το απόσπασμα από το "¶λεφ" αν και σε αυτό αναπόφευκτα δανείστηκα μερικές φράσεις από την μετάφραση της κας Γουίλσον έτσι όπως την είχα εμπρός μου και την συμβουλευόμουν. Βεβαίως η δική της μετάφραση μάλλον είναι από τα αγγλικά καθώς την συλλαμβάνουμε να μεταγράφει παράξενα τις ισπανικές ονομασίες (π.χ. Κουερετάρο αντί Κερέταρο, Querétaro στο πρωτότυπο). Το κείμενό της όμως είναι όμορφο.


    Φαροφύλακας ©
    Αυτό το άρθρο αρχικά εμφανίστηκε στο νημάτιο: Μαγικές Απαριθμήσεις (στον Μπόρχες, στον Έσσε και αλλού) ξεκινημένο από Φαροφύλακας Δες την αρχική ανάρτηση
    Σχόλια 4 Σχόλια
    1. Το αβατάριο του χρήστη Ασίνη
      Φάρε,
      με δηλωμένη και πιστοποιημένη την αγάπη σου για τον Μπόρχες, θα ήθελα να σου συστήσω έναν συγγραφέα ο οποίος χαρακτηρίστηκε κάποτε ως "Μπόρχες των Βαλκανίων". Πρόκειται για τον Σέρβο Ντανίλο Κις.Το θέμα της λεπτομερούς απαρίθμησης και καταγραφής που έθιξες απαντά έντονα και στο δικό του έργο και ειδικά στο διήγημα Εγκυκλοπαίδεια των νεκρών, που βρίσκεται στην ομώνυμη συλλογή διηγημάτων του (εκδ. Εξάντας)
    1. Το αβατάριο του χρήστη Αγρίππας
      Καλησπέρα σε όλους και ειδικά σε σένα Φαροφύλακα.
      Εκτιμώ ιδιαιτέρως την αισθητική και το περιεχόμενο της Λέσχης του Βιβλίου.
      Μπράβο για τις "Μαγικές απαριθμήσεις",ομοίως αγαπώ τον Μπόρχες και τον φαντασιακό του
      λαβύρινθο.Σίγουρα θα περνάω ώρες σ'αυτόν τον ιστότοπο.
    1. Το αβατάριο του χρήστη Φαροφύλακας
      φίλε, Αγρίππα, χαίρομαι που σου αρέσει η αισθητική τού φόρουμ μας, γιατί έχει δουλευτεί με μεγάλη έγνοια. Δυστυχώς αυτές τις μέρες πλήττεται από ένα τεχνικό πρόβλημα που εμφανίζει λάθος τους τονισμένους λατινικούς χαρακτήρες, αλλά παλεύουμε να το ξεπεράσουμε.. πού θα πάει.

      Επίσης χαίρομαι που απαντάς στο συγκεκριμένο άρθρο το οποίο σημειώνει ένα πολύ συγκεκριμένο λογοτεχνικό στίγμα.

      Καλωσόρισες
    1. Το αβατάριο του χρήστη Στιβ
      Καλησπέρα και από εμένα στον Φαροφύλακα, με τον οποίο μοιράζομαι και εγώ την αγάπη για τον Μπόρχες. Να καταθέσω με την σειρά μου δύο λογοτεχνικά παραδείγματα μαγικών απαριθμήσεων : το πρώτο απαντά σε αρκετά σημεία των Ταξιδιών του Γκαλλιβερ του Τζοναθαν Σουιφτ - αγαπημένου συγγραφέα και του ίδιου του Μπόρχες. Το δεύτερο είναι ιδιαίτερα εκτεταμένο αλλά είναι ιδιαίτερο και παιγνιώδες και αποζημιώνει τελικά τον υπομινετικό αναγνώστη. Πρόκειται για το Ζωή, οδηγίες χρήσεως του Ζορζ Πέρεκ. Τσεκάρετέ το!